Blog: Trumpisme en rentmeesterschap

De kloof tussen ‘de’ politiek en burgers lijkt groter dan ooit. ‘Trumpisme’ (de opstand tegen serieuze politiek, aldus NRC Next) is een term die afgelopen week weer voorbij kwam, mede vanwege rellen rond de bijeenkomsten van de Republikeins kandidaat.

Het lijkt er dan bij Trump ook op dat hij, zonder zelf een helder plan te presenteren, volksstammen aanspreekt. Politiek wetenschappers in Amerika onderzochten de aantrekkingskracht van deze ‘far-right, orange-toned populist with no real political experience, who espouses extreme and often bizarre views’ en concludeerden dat met name ‘authoritarians’ zich aangetrokken voelden tot Trumps’ leiderschap. (Vox)

‘Authoritarians’ hechten veel waarde aan sociale orde en aan hiërarchie omdat dat een gevoel van orde brengt in een chaotische wereld. Zaken die de bestaande orde uitdagen, zoals culturele diversiteit, instroom van nieuwkomers en een afbraak van de bestaande orde, worden persoonlijk als een bedreiging ervaren omdat ze de bestaande status quo (veiligheid, orde, rust) bedreigen. (Vox)

Het aanspreken van deze achterban door Trump gebeurt vervolgens middels een ‘retoriek van razernij’,  zo analyseerde @LarsDuursma van Debatrix. Het woedend maken van een achterban (1) door mensen te laten zien wat ze zijn kwijtgeraakt, (2) door dit als een verlies te presenteren en (3) door een duidelijke tegenstander aan te wijzen die dit verlies heeft veroorzaakt.

Trump wordt gezien als de man die de orde kan herstellen. Hij wordt gezien als de self made man die ‘can make America great again’. Zijn rallies zijn dan ook goedbezocht, maar niet langer alleen door zijn achterban. Afgelopen week werd een rally in Chicago afgeblazen vanwege mogelijke ongeregeldheden tussen voor- en tegenstanders van Trump, terwijl eerder deze week een aanhanger van Trump een tegendemonstrant een elleboog in het gezicht gaf en daarbij had geroepen dat “we hem een volgende keer misschien maar dood moeten maken” (Volkskrant)

Zijn dat dan de maatschappelijke kosten van democratie? Kosten om de kloof tussen kiezer en gekozene te overbruggen? Ik wil dat niet accepteren. Zo’n democratie is niet mijn democratie.

Zo’n democratie is niet mijn democratie

 

Het ongenoegen dat Trump bijeenbrengt kan hem een kandidatuur als Republikeins kandidaat opleveren, maar dan.. De beloftes die hij deed (waaronder een muur bouwen op de grens met Mexico en die laten betalen door de Mexicanen en het verbannen van moslims uit de Verenigde Staten) kanaliseren nu een groep aanhangers, maar daarmee is de kloof niet gedicht. (Washington Post)

Of Trump wordt geen president en krijgt geen kans deze acties te ondernemen, of Trump wordt president en hij krijgt deze zaken niet voor elkaar, kortom het ongenoegen blijft als blijkt dat zelfs een leider als Trump niet in staat is deze problemen op te lossen. De klooft zal alleen verder groeien. En dan? Een zoektocht naar een nog sterkere leider? Zeker is dat ‘the authoritarians will still be there.’ aldus Vox. Een in Amerika groeiende groep kiezers zal blijven roepen om sterke leiders die de oude orde kunnen herstellen.

Het ongenoegen blijft als blijkt dat zelfs een leider als Trump niet in staat is deze problemen op te lossen

 

Dit is niet alleen een Amerikaans probleem. De brug naar Europa is snel gelegd. Ook hier gedijen populistische partijen goed. De Gouden Dageraad in Griekenland, Front National in Frankrijk, UKIP in Engeland, Vlaams Belang in België en ook in Nederland hoeven we niet ver van huis..

Maar hoe verder? Is democratie dan wel een antwoord op dit ongenoegen? John Keane zegt van wel. Zijn antwoord: monitordemocratie. Het begint met professionele waakhonden en actief burgerschap. (de Correspondent)

De rol van professionele waakhonden is weggelegd voor media en andere partijen. Zij moeten populisten intensiever en consequenter tegenspreken, commentaar leveren en, waar nodig, de hypocrisie blootleggen. De grote tekortkomingen van populisme moeten worden gedemonstreerd, aldus Keane in de Correspondent.

Daarnaast ligt de bal ook juist bij de burger. Controleer wat er gebeurt, volg wat politici zeggen, agendeer het als zaken niet gaan volgens de spelregels. Wees betrokken en durf ook zaken aan de kaak te stellen.

Zijn we er daarmee? Is dit een kant en klare oplossing? Zeker niet. We moeten als maatschappij blijven zoeken naar nieuwe vormen, nieuwe manieren om de democratie weerbaar te maken en weerbaar te houden. Het proberen waard? Zeker wel! Ook dat is rentmeesterschap. Democratisch rentmeesterschap.